Çoklu görev efsanesi: Aynı anda iki işe odaklanabilir miyiz?

Bir yandan ders çalışıp bir yandan mesajlara cevap veriyorsun, arkada bir video açık. Üç işi birden yaptığını düşünüyorsun. Araştırmalar ise başka bir şey söylüyor: Çoğu zaman aynı anda değil, sırayla ve hızla geçiş yaparak çalışıyoruz.

Geçişin bir bedeli var

Joshua Rubinstein, David Meyer ve Jeffrey Evans 2001'de katılımcılardan farklı görevler arasında geçiş yapmalarını istedi. Her geçişte zaman kaybedildiği, görevler karmaşıklaştıkça bu kaybın arttığı görüldü. Buna görev değiştirme maliyeti denir. Kısa geçişler bile toplandığında ciddi bir verim kaybı oluşturabilir.

Yoğun çoklu medya kullanıcıları

Eyal Ophir, Clifford Nass ve Anthony Wagner 2009'da, aynı anda çok sayıda medya kullanan kişilerin dikkat dağıtıcıları görmezden gelmekte daha çok zorlandığını buldu. Bu çalışma çok tartışıldı ve sonraki araştırmalar karışık sonuçlar verdi; ama genel tablo değişmedi: Çoklu görev, çoğu insan için odaklanmayı kolaylaştırmıyor.

Ne zaman aynı anda yapabiliriz?

Görevlerden biri otomatikleşmiş ise iki iş birlikte yürüyebilir. Yürürken konuşmak ya da bulaşık yıkarken müzik dinlemek gibi. Sorun, iki görev de dikkat ve dil gibi aynı kaynakları istediğinde başlar. Örneğin iki kişinin aynı anda konuşmasını anlamaya çalışmak gibi.

Odaklanmayı kolaylaştıran alışkanlıklar

• Tek pencere kuralı: Çalışırken yalnızca o iş için gereken uygulamayı açık tut.
• Bildirimleri toplu kontrol et: Mesajlara her bildirimde değil, belli aralıklarla bak.
• Süreli çalış: 25–50 dakikalık odak bloklarından sonra kısa mola ver.
• Telefonu görüş alanından çıkar: Bazı çalışmalar, telefonun sadece masada durmasının bile dikkati azaltabileceğini düşündürüyor.

Peki dinlerken öğrenmek?

Yürürken ya da araç kullanırken sesli içerik dinlemek, görevlerden biri otomatikleşmiş olduğu için mümkündür. Yine de trafik gibi dikkat isteyen durumlarda güvenlik her zaman önce gelir; anlamadığın yeri sonra tekrar dinlemek her zaman bir seçenektir.

Psikodak'ta bu konu

Dikkat ve çalışma belleği "Bilinç, Uyku ve Dikkat" ünitesinde, dijital çağda dikkat "Medya Psikolojisi ve Dijital Çağda Zihin" ünitesinde anlatılıyor.

Kaynaklar

• Rubinstein, J. S., Meyer, D. E., & Evans, J. E. (2001). Executive control of cognitive processes in task switching. Journal of Experimental Psychology: Human Perception and Performance, 27(4), 763–797.
• Ophir, E., Nass, C., & Wagner, A. D. (2009). Cognitive control in media multitaskers. Proceedings of the National Academy of Sciences, 106(37), 15583–15587.
• Ward, A. F., Duke, K., Gneezy, A., & Bos, M. W. (2017). Brain drain: The mere presence of one's own smartphone reduces available cognitive capacity. Journal of the Association for Consumer Research, 2(2), 140–154.