Rüyalar neden görülür? Bilim ne diyor?

Her gece rüya görüyoruz ama çoğunu hatırlamıyoruz. Peki rüyaların bir işlevi var mı, yoksa uyuyan beynin rastgele ürünleri mi? Bu soru yüz yılı aşkın süredir tartışılıyor ve henüz kesin bir cevabı yok. Ama elimizde ilginç kuramlar ve bulgular var.

Rüyalar ne zaman görülür?

Rüyalar en canlı ve hikâyeli hâlleriyle REM uykusunda (hızlı göz hareketleri evresi) görülür. Bu evrede beyin uyanıklığa yakın bir etkinlik gösterir, kaslar ise neredeyse tamamen gevşer. Ancak araştırmalar, REM dışı uykuda da daha sade rüyalar görülebildiğini gösterir.

Başlıca kuramlar

1. Psikanalitik yaklaşım: Sigmund Freud, 1900'de yayımlanan Rüyaların Yorumu'nda rüyaları bastırılmış isteklerin örtük ifadesi olarak gördü. Bu yaklaşım kültürel olarak çok etkili oldu ama bilimsel olarak sınanması zordur.

2. Etkinleşme-sentez kuramı: Allan Hobson ve Robert McCarley 1977'de, rüyaların REM uykusunda beyin sapından gelen rastgele sinyallerin, üst beyin bölgeleri tarafından anlamlı bir hikâyeye dönüştürülmesi olduğunu öne sürdü.

3. Tehdit simülasyonu kuramı: Antti Revonsuo, rüyaların tehlikeli durumları güvenli bir ortamda "prova etmeye" yaradığını, bu yüzden kovalanma gibi temaların yaygın olduğunu savundu.

4. Duygusal işleme: Matthew Walker ve Els van der Helm'in çalışmaları, REM uykusunun duygusal anıları işlediğini ve gün içindeki yoğun duyguların keskinliğini azaltmaya yardım edebileceğini öne sürer.

Rüyalar ve öğrenme

Uyku, yeni öğrenilen bilgilerin pekişmesinde önemli rol oynar. Bazı çalışmalar, yeni öğrenilen bir görevle ilgili rüya görenlerin ertesi gün o görevde daha iyi performans gösterebildiğini bildirmiştir. Bu bulgular heyecan verici ama henüz kesin değildir.

Rüya yorumu kitapları ne kadar güvenilir?

"Rüyada yılan görmek şu anlama gelir" gibi evrensel sembol sözlüklerinin bilimsel bir dayanağı yoktur. Rüyalar, kişinin kendi yaşantısı, kaygıları ve gün içindeki deneyimleriyle bağlantılı olabilir; ama herkes için geçerli bir "şifre" yoktur.

Psikodak'ta bu konu

Uykunun evreleri, rüya kuramları ve bilinç durumları Psikodak'ın "Bilinç, Uyku ve Dikkat" ile "Rüya Psikolojisi" ünitelerinde anlatılıyor. Uyumadan önce dinlemek için iyi bir seçim olabilir.

Kaynaklar

• Freud, S. (1900/1955). The interpretation of dreams. Hogarth Press.
• Hobson, J. A., & McCarley, R. W. (1977). The brain as a dream state generator. American Journal of Psychiatry, 134(12), 1335–1348.
• Revonsuo, A. (2000). The reinterpretation of dreams. Behavioral and Brain Sciences, 23(6), 877–901.
• Walker, M. P., & van der Helm, E. (2009). Overnight therapy? The role of sleep in emotional brain processing. Psychological Bulletin, 135(5), 731–748.
• Wamsley, E. J., & Stickgold, R. (2011). Memory, sleep and dreaming. Sleep Medicine Clinics, 6(1), 97–108.