Milgram itaat deneyi: Sıradan insanlar neden emirlere uyar?

1961'de Yale Üniversitesi'nde bir ilan yayımlandı: "Bellek üzerine bir araştırma için gönüllü aranıyor." Gelen katılımcılar, aslında itaat üzerine yapılan ve psikolojinin en çok tartışılan deneylerinden birine katıldıklarını bilmiyordu.

Deney nasıldı?

Stanley Milgram'ın deneyinde katılımcıya "öğretmen" rolü verildi. Yan odadaki "öğrenci" (aslında bir oyuncu) hata yaptıkça öğretmenin ona giderek artan şiddette elektrik şoku vermesi istendi. Şoklar gerçek değildi ama katılımcı bunu bilmiyordu. Öğrenci acıyla bağırdıkça katılımcılar tereddüt etti; deneyci ise sakin bir sesle "Devam etmeniz gerekiyor" dedi.

Sonuç

Deneyin ilk versiyonunda katılımcıların yaklaşık üçte ikisi en yüksek şok düzeyine kadar devam etti. Bu sonuç, deneyden önce görüşüne başvurulan psikiyatristlerin tahminlerinin çok üzerindeydi.

Ne öğrendik?

• Durumun gücü: Davranışımızı yalnızca kişiliğimiz değil, içinde bulunduğumuz durum da güçlü biçimde etkiler.
• Kademeli artış: Şoklar küçük adımlarla arttığı için "nerede duracağım?" sorusu her adımda zorlaştı.
• Sorumluluğun devri: Birçok katılımcı sorumluluğun deneyciye ait olduğunu düşündü.

Milgram'ın sonraki versiyonları önemli farklar gösterdi: Öğrenci aynı odadayken ya da deneyci telefonla talimat verdiğinde itaat belirgin şekilde azaldı. Başka bir katılımcı itiraz ettiğinde ise çoğu kişi de durdu.

Eleştiriler

• Etik: Katılımcılar ciddi stres yaşadı. Bu deney, bugünkü araştırma etiği kurallarının oluşmasında etkili oldu.
• Yorum: Bazı araştırmacılar, katılımcıların körü körüne itaat etmekten çok bilime katkı sağladıklarına inandıkları için devam ettiklerini öne sürer.
• Tekrar: Jerry Burger 2009'da deneyi etik sınırlar içinde (150 voltta durdurarak) tekrarladı ve benzer itaat oranları buldu.

Psikodak'ta bu konu

İtaat, uyma ve otorite "Sosyal Psikoloji" ünitesinde; araştırma etiği "Araştırma Yöntemleri" ünitesinde anlatılıyor.

Kaynaklar

• Milgram, S. (1963). Behavioral study of obedience. Journal of Abnormal and Social Psychology, 67(4), 371–378.
• Milgram, S. (1974). Obedience to authority: An experimental view. Harper & Row.
• Burger, J. M. (2009). Replicating Milgram: Would people still obey today? American Psychologist, 64(1), 1–11.
• Haslam, S. A., & Reicher, S. D. (2012). Contesting the "nature" of conformity. PLoS Biology, 10(11), e1001426.