Bağlanma stilleri: Güvenli, kaygılı ve kaçıngan bağlanma

"Kaygılı bağlanıyorum", "Partnerim kaçıngan" gibi ifadeler sosyal medyada çok yaygın. Peki bağlanma kuramı gerçekte ne söylüyor, ne söylemiyor?

Kuramın doğuşu

İngiliz psikiyatrist John Bowlby, bebeklerin bakım verenlerine yakın kalma eğilimini hayatta kalmaya hizmet eden doğuştan bir sistem olarak tanımladı. Mary Ainsworth ise 1970'lerde geliştirdiği Yabancı Durum deneyiyle bebeklerin, bakım veren kısa süreliğine odadan çıkıp geri döndüğünde gösterdiği tepkileri inceledi.

Ainsworth'ün gözlemleri

• Güvenli bağlanma: Bebek ayrılıkta üzülür ama bakım veren dönünce kolayca sakinleşir ve oyuna döner.
• Kaygılı (kararsız) bağlanma: Bebek çok üzülür, dönüşte hem yakınlık ister hem öfkelenir, kolay sakinleşmez.
• Kaçıngan bağlanma: Bebek ayrılıkta belirgin tepki göstermez, dönüşte bakım vereni görmezden gelebilir.

Sonradan bunlara dağınık (düzensiz) bağlanma da eklendi.

Yetişkin ilişkilerine uzanan köprü

Cindy Hazan ve Phillip Shaver 1987'de, romantik ilişkilerin de benzer bir bağlanma süreci olarak düşünülebileceğini öne sürdü. Bugün yetişkin bağlanması genellikle iki boyutla ölçülür:

• Kaygı: Terk edilme korkusu, onay arayışı.
• Kaçınma: Yakınlıktan ve bağımlı olmaktan rahatsızlık.

İki boyut da düşük olan kişiler "güvenli" olarak tanımlanır.

Sık yapılan üç yanlış

1. "Bağlanma stili kaderdir." Hayır. Bağlanma örüntüleri hayat boyunca yeni ilişkiler ve deneyimlerle değişebilir. Araştırmacılar buna "kazanılmış güvenlik" diyor.
2. "Kesin bir kategoridesin." Çoğu araştırma bağlanmanın kutulardan çok bir yelpaze olduğunu gösteriyor.
3. "Her sorunun sebebi bağlanmadır." Bağlanma önemli bir mercek ama ilişkileri tek başına açıklamaz. İletişim becerileri, stres ve koşullar da belirleyicidir.

Günlük hayatta

Kendini tanımak için bir soru: Yakın biri mesafe koyduğunda içinde ne oluyor? Endişe mi artıyor, yoksa rahatlıyor musun? Bu farkındalık, ilişkide ihtiyaçlarını daha açık konuşmanın ilk adımı olabilir.

Psikodak'ta bu konu

Bağlanma kuramı Psikodak'ta "Gelişim Psikolojisi" ünitesinde temelden anlatılıyor; "Aile ve Çift Terapisi" ünitesinde ileri düzeyde ele alınıyor. Üç kademeli yapı sayesinde önce günlük dille, sonra terimleriyle, sonra araştırma düzeyinde dinleyebilirsin.

Kaynaklar

• Bowlby, J. (1969). Attachment and loss: Vol. 1. Attachment. Basic Books.
• Ainsworth, M. D. S., Blehar, M. C., Waters, E., & Wall, S. (1978). Patterns of attachment. Erlbaum.
• Hazan, C., & Shaver, P. (1987). Romantic love conceptualized as an attachment process. Journal of Personality and Social Psychology, 52(3), 511–524.
• Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2016). Attachment in adulthood (2nd ed.). Guilford Press.